نمایشگر دسته ای مطالب

بازگشت به صفحه کامل

برگزاری کارگاه علمی پژوهشی " نشانه شناسی" در دانشگاه صدا و سیما

کارگاه علمی پژوهشی "نشانه شناسی" با حضوردکتر احمد پاکتچی در دانشگاه صدا و سیما برگزار شد.

 

دکتر احمد پاکتچی دین شناس و زبان شناس ایرانی، عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق و مدیر کنونی گروه نشانه شناسی هنر در فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران است.

 

به گزارش روابط عمومی دانشگاه، دکتر پاکتچی در جمع استادان و اعضای هیأت علمی دانشگاه صدا و سیما با ارائه تاریخچه، تعاریف و مروری بر چیستی و کارکرد روش های علم نشانه شناسی گفت: نشانه شناسی برگرفته از واژه لاتین semion علمی است که چگونگی تولید معنی دار را در جامعه بررسی می‌کند و از این‌رو به یک اندازه به مسئله فرآیندهای دلالت و ارتباطات، یعنی به مطالعه شیوه‌های تولید و مبادله معنی می پردازد.

 

وی افزود: فیلسوفان مختلفی در حوزه نشانه شناسی عمیق تفحص کردند که از آن میان می توان از فردیناند دوسوسور و چالز سندرز پیرس، نام برد.

 

دکتر پاکتچی در باره عام ترین تعریف از کلمه " نشانه" گفت: نشانه هر گونه دالی است که به مدلولی دلالت کند و در علم نشانه شناسی میان نشانه و علامت تمیز گذارده می‌شود به این معنی که در واقع علامت عام تر از نشانه است به طور مثال: تمام پدیده های گوناگون دنیای پیرامون ما که از طریق عامل مادی به ما اطلاعات می‌دهند مانند ضربان قلب یک علامت به شمار می روند.

 

وی افزود: اما نشانه ها گونه ای از علامت هستند و فرق نشانه با علامت این است که نشانه حالت قراردادی دارد مثل دودی که از آتش می آید و به عنوان علامت است و این علامت وجود آتش را به ما خبر می دهد هر چند ما آن را به چشم نبینیم.

 

دکتر پاکتچی گفت: نشانه همواره دارای یک فرستنده پیام و یک مخاطب یا گیرنده است اما علامت الزاما دارای گیرنده و فرستنده نیست.

 

وی افزود: بسیاری از فلاسفه از نشانه شناسی به عنوان یک منطق جدید نام می‌برند که از آن جمله می توان به نقاش و ادیب روسی به نام اند درای بلی Andrei Beli اشاره کرد که هم نقاشی خوب می دانست و هم در حوزه ادبیات بسیار صاحب نام بود و دچار یک نقد خاص شد.

 

دکتر پاکتچی گفت: بسیاری از مباحثی که در حوزه نقاشی، ادبیات و موسیقی وجود دارند شاید هیچ ارتباطی با هم نداشته باشند اما این گونه نیست. به طور مثال: در نقاشی مکان داریم ولی زمان نداریم اما نسبت و گذشت زمان را می‌توانیم حس کنیم که این می تواند یک نشانه باشد و سینما هم به همین شکل است، یعنی هم در زمان است و هم در مکان که ترجمه کردن آن به عنصر زمان و مکان یکی از آن نشانه ها می باشد.

 

دکتر پاکتچی افزود: دانشی که ما امروزه در حوزه نشانه شناسی داریم حاصل کار زمین شناسی، فلسفه، ادبیات و نقد ادبی است که در آن سه نسل وجود دارد:

نسل اول: مطالعه نشانه ها، نسل دوم: مطالعه ساز و کار دلالت و نسل سوم: مطالعه نظام معنا ورزی، بنابراین نشانه شناسی سه نسل را در طول صد سال گذشته طی کرده است که به طور مشترک واژه نشانه شناسی را برای همه به کار می برند، بدون آنکه مشخص کنند در چه حوزه ای کار می کنند و آنچه امروز در تمام دانشگاه های دنیا مطرح است نسل سوم و مطالعه نظام معنا ورزی است.

 

وی در تشریح نسل های نشانه شناسی گفت:

در نسل اول، مطالعه نشانه ها از زمان سوسور و دیوید مطرح شد که ویژگی نسل اول، امپراتوری نشانه ها در ژاپن بود و شامل مقالات فراوانی است که در باره چوب های غذای ژاپنی نوشته شده که به عنوان یک نشانه است. حتی کارد و چنگال که برای خوردن استیک و غذاهای آمریکایی استفاده شده است را هم نشانه می دانند و برخی نیز از مورس که همان نقطه و خط است در واقع به عنوان نشانه‌شناسی قراردادی یاد می کنند.

 

نسل دوم که به مطالعه ساز و کار دلالت دارند و اینکه چرا بعضی ملت ها هویت اصیل خود را به عنوان یک ساز و کار هم چنان حفظ کرده اند. مثلاً کیمونو از هزاران سال قبل در ژاپن مرسوم بوده و با وجود پیشرفت تکنولوژی هنوز هم در مراسم مختلف از آن استفاده می شود و هم چنان آنان به آن ساز و کار هویت بخشیده اند و این نمونه از مدل های مطالعاتی نسل دوم نشانه شناسی است. ( دهه ۶۰ تا دهه ۹۰ )

 

و نسل سوم به مطالعه نظام معنا ورزی پرداختند که این نسل در واقع به مرور گذرا به نسل‌های قبل می‌پردازد.

 

دکتر احمد پاکتچی افزود: پس تفاوت میان نسل دوم و سوم نشانه شناسی این است که نسل دوم به تولید معنا می پردازد و نسل سوم نشانه را به عنوان یک ارگانیسم می بیند.

 

وی گفت: ما نشانه شناسی های مختلف را می توانیم نام ببریم:

1 _ نشانه شناسی ساخت گرا (سوسو)

2 _ نشانه شناسی پراگماتیک (پرس)

3 _ نشانه‌شناسی پساساختگرا (دریدا)

 

4 _ نشانه شناسی فرهنگی( لوتان، آوسینسکی، اکو)

5 _ نشانه شناسی روانی گفتمانی(گریماس)

 

وی گفت: در بحث نشانه‌شناسی، هم مخاطب و هم متن و هم مولف، همه زنده و پویا و همه با هم در تعامل هستند و در همه حوزه های نظام نشانه ای، زبان گفتاری، موسیقی، نقاشی، معماری تئاتر،

فرهنگ و هنر، کارشناسان، زبان مشترکی داشته اند.

 

در نشست دوم کارگاه علمی و پژوهشی " نشانه شناسی" در نوبت عصر، دکتر پاکتچی با تاکید بر اهمیت مفهوم نشانه شناسی گفت: اینکه در نظام های مختلف چه طور نشانه ها را پیاده سازی کنیم بسیار مهم است زیرا نشانه هایی که داریم از حیث سرعت انتقال و میزان تبادل متفاوتند. مثلاً در مورد آب، می‌توان گفت در همه زبان ها یک معنی ساری و جاری دارد اما سرعت انتقال آن در همه جا یکسان نیست و این یکی از مسائل مهمی است که غالبا قابل محاسبه نیست.

 

وی افزود: در حوزه رسانه نیز نشانه یک مسئله کاملاً حیاتی است زیرا یک خبرنگار می‌تواند یک مطلب را پرورش دهد و یک فرد دیگر می تواند برای آن مطلب کوچکترین ارزشی قائل نباشد.

 

دکتر پاکتچی گفت: در نشانه‌شناسی، ما باید به سمت نشانه‌ها پیش برویم و آنچه در این محیط بسیار حائز اهمیت است امنیت و عدم امنیت اجتماعی است، یعنی اینکه وقتی فردی از یک خانواده متوسط به یک مهمانی اشرافی دعوت می شود، در واقع، خود را در حالت عدم امنیت اجتماعی و درموقعیت عدم دانایی قرار می دهد و اینجاست که سه حالت پیش می آید:

حالت اول سکوت،

حالت دوم بیش تصحیحی و

حالت سوم جبران.

 

دکتر پاکتچی گفت: در مبحث نشانه شناسی فرهنگی به موضوع "خود" و " دیگری" اشاره می شود و در حالت کلی تری، خود و دیگری یکباره به وجود نیامده اند، بلکه در طول تاریخ به وجود آمده اند.

 

دکتر پاکتچی در پایان گفت: نشانه را نمی توان به صورت منفرد مطالعه کرد بلکه آن را باید به عنوان جزئی از بدنه یک نظام نشانه ای در نظر گرفت و بررسی کرد. پس هر نظام نشانه ای متشکل از نشانه هایی است که در کنار هم و بر اساس قواعد خاص آن نظام، تولید معنا می کنند و مطالعه یک جزء از آن، بدون در نظر گرفتن دیگر اجزا، ما را به درک درستی از مفهوم نشانه نخواهد رساند.